TỘI CỐ Ý LÀM LỘ BÍ MẬT CÔNG TÁC: DẤU HIỆU CẤU THÀNH TỘI PHẠM VÀ MỨC HÌNH PHẠT THEO QUY ĐỊNH
Trong hoạt động của cơ quan, tổ chức tồn tại nhiều thông tin nội bộ phục vụ công tác quản lý, điều hành, giải quyết công việc. Mặc dù những thông tin này không thuộc danh mục bí mật nhà nước, nhưng nếu bị tiết lộ trái phép vẫn có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động của cơ quan, tổ chức và lợi ích Nhà nước, tổ chức, cá nhân có liên quan.
Để bảo vệ các thông tin này, Điều 361 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định về Tội cố ý làm lộ bí mật công tác; tội chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy tài liệu bí mật công tác. Đây là một trong các tội phạm về chức vụ nhằm bảo đảm tính kỷ luật, trách nhiệm và sự liêm chính của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cũng như những người được giao thực hiện nhiệm vụ.
Bí mật công tác là gì?
Theo khoản 10 Điều 3 Nghị quyết số 03/2020/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, bí mật công tác là thông tin công tác được thể hiện dưới bất kỳ hình thức nào (ví dụ: văn bản, dự thảo văn bản, hình ảnh, bài phát biểu,…) mà cơ quan, tổ chức quy định không được để lộ cho người khác biết và không thuộc danh mục bí mật nhà nước.
Như vậy, không phải mọi tài liệu nội bộ đều là bí mật công tác. Chỉ những thông tin được cơ quan, tổ chức xác định cần bảo mật và không thuộc phạm vi bí mật nhà nước mới là đối tượng được Điều 361 Bộ luật Hình sự bảo vệ.
Các dấu hiệu cấu thành tội cố ý làm lộ bí mật công tác
1. Khách thể của tội phạm
Tội phạm xâm phạm đến hoạt động đúng đắn, bình thường của cơ quan, tổ chức trong việc quản lý và bảo vệ thông tin phục vụ công tác.
Việc cố ý tiết lộ bí mật công tác không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của cơ quan mà còn có thể làm phát sinh thiệt hại về tài sản, làm lộ kế hoạch công tác, gây mất uy tín của cơ quan, tổ chức hoặc tạo điều kiện cho các hành vi vi phạm pháp luật khác.
2. Mặt khách quan của tội phạm
Hành vi khách quan của tội phạm bao gồm một trong các hành vi sau:
- Cố ý làm lộ bí mật công tác;
- Chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy tài liệu bí mật công tác.
Hành vi cố ý làm lộ có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức nhằm làm cho người không có thẩm quyền, không có trách nhiệm thực hiện công việc biết biết được nội dung bí mật công tác.
Ngoài hành vi cố ý làm lộ bí mật công tác, Điều 361 Bộ luật Hình sự còn điều chỉnh ba hành vi khác là chiếm đoạt, mua bán và tiêu hủy tài liệu bí mật công tác. Mặc dù có cách thức thực hiện khác nhau, các hành vi này đều xâm phạm đến chế độ quản lý, bảo vệ bí mật công tác của cơ quan, tổ chức.
- Chiếm đoạt tài liệu bí mật công tác là hành vi trái pháp luật nhằm đưa tài liệu bí mật công tác ra khỏi sự quản lý hợp pháp của cơ quan, tổ chức hoặc người có trách nhiệm quản lý để chiếm giữ, sử dụng hoặc định đoạt. Việc chiếm đoạt có thể được thực hiện bằng nhiều thủ đoạn khác nhau như lợi dụng chức vụ, quyền hạn, lén lút lấy cắp, gian dối hoặc các phương thức trái pháp luật khác.
- Mua bán tài liệu bí mật công tác là hành vi chuyển giao hoặc nhận chuyển giao tài liệu bí mật công tác thông qua việc trao đổi, mua hoặc bán nhằm thu lợi bất chính hoặc phục vụ mục đích cá nhân. Hành vi này không chỉ làm mất an toàn đối với thông tin nội bộ mà còn tiềm ẩn nguy cơ để các tài liệu bí mật bị phát tán, sử dụng trái phép.
- Tiêu hủy tài liệu bí mật công tác là hành vi cố ý làm cho tài liệu bí mật công tác không còn nguyên vẹn hoặc mất hoàn toàn giá trị sử dụng, chẳng hạn như đốt, xé, hủy, xóa dữ liệu điện tử hoặc thực hiện các hành vi khác khiến tài liệu không thể khôi phục hoặc khai thác. Trong thực tiễn, hành vi này thường được thực hiện nhằm che giấu vi phạm, cản trở hoạt động kiểm tra, điều tra hoặc ngăn người có thẩm quyền tiếp cận thông tin.
Đây là tội phạm có cấu thành hình thức, nghĩa là chỉ cần người phạm tội thực hiện hành vi thuộc một trong các trường hợp nêu trên thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự mà không bắt buộc phải có hậu quả xảy ra.
3. Mặt chủ quan của tội phạm
Người phạm tội thực hiện hành vi với lỗi cố ý.
Họ nhận thức được thông tin mình quản lý hoặc tiếp cận là bí mật công tác, biết việc tiết lộ là trái quy định và gây nguy hiểm cho xã hội nhưng vẫn thực hiện hoặc có thể thấy trước hậu quả nhưng để mặc hậu quả xảy ra.
4. Chủ thể của tội phạm
Tội phạm này chủ yếu được thực hiện bởi người có điều kiện tiếp cận bí mật công tác trong quá trình thực hiện nhiệm vụ như cán bộ, công chức, viên chức hoặc người được giao quản lý, sử dụng tài liệu bí mật công tác.
Đối với hành vi chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy tài liệu bí mật công tác, chủ thể không nhất thiết phải là người có chức vụ, quyền hạn mà chỉ cần có đủ năng lực trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.
Mức hình phạt đối với tội cố ý làm lộ bí mật công tác?
Theo quy định tại Điều 361 Bộ luật Hình sự năm 2015, người phạm tội có thể phải chịu các mức hình phạt sau:
“Điều 361. Tội cố ý làm lộ bí mật công tác; tội chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy tài liệu bí mật công tác
1. Người nào cố ý làm lộ bí mật công tác hoặc chiếm đoạt, mua bán, tiêu hủy tài liệu bí mật công tác, nếu không thuộc trường hợp quy định tại các điều 110, 337 và 342 của Bộ luật này, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:
a) Có tổ chức;
b) Phạm tội 02 lần trở lên;
c) Thu lợi bất chính 50.000.000 đồng trở lên;
d) Gây thiệt hại về tài sản 100.000.000 đồng trở lên;
đ) Gây ảnh hưởng xấu đến hoạt động của cơ quan, tổ chức;
e) Để người khác sử dụng thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.
3. Người phạm tội còn bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.”
Kết luận
Việc bảo vệ bí mật công tác không chỉ là yêu cầu về kỷ luật hành chính mà còn là nghĩa vụ pháp lý của mỗi cá nhân được giao quản lý, sử dụng thông tin trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Hành vi cố ý làm lộ, chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy tài liệu bí mật công tác có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành theo Điều 361 Bộ luật Hình sự.
Do đó, các cơ quan, tổ chức cần xây dựng quy chế quản lý thông tin chặt chẽ, đồng thời nâng cao nhận thức pháp luật cho cán bộ, nhân viên nhằm hạn chế các rủi ro pháp lý phát sinh từ việc sử dụng và bảo mật tài liệu trong hoạt động công vụ.
CÔNG TY LUẬT TNHH ĐÔNG DƯƠNG VIỆT
ĐỨC – TRÍ – TÍN
Sắc bén trong giải pháp – Vững vàng trong niềm tin